ΤΟ
ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΒΡΙΣΚΕΤΑΙ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ
Η εφηβική εμπειρία αναπτύσσεται γύρω από την παιδική η αλλιώς η παιδική ηλικία βρίσκεται στο πυρήνα της εφηβικής. Και η εφηβική με τη σειρά της εμπεριέχεται στην ενήλικη.
Κατ αναλογία σε εκπαιδευτικό επίπεδο η προσχολική γνώση ενδύεται την σχολική σε επίπεδο πρωτοβάθμιας και αυτή με τη σειρά της ενδύεται τη δευτεροβάθμια γνώση.
Το γυμνάσιο λοιπόν ενδύει το δημοτικό η αλλιώς το δημοτικό βρίσκεται μέσα στο γυμνάσιο.
Σ αυτή την αλυσίδα όπου η μια βαθμίδα είναι προαπαιτούμενη για την επόμενη, τα μαθηματικά,οι φυσικές και ανθρωπιστικές επιστήμες ,η μητρική και οι ξένες γλώσσες , είναι εύκολο να κατανοηθεί οτι πρέπει να υπακούσουν σε αυτό το κανόνα.
Με τα εικαστικά όμως τι γίνεται? Οι εικαστικοί ανήκουμε και είμαστε φορείς αυτής της συνέχειας στην εμπειρία και γνώση? Υπάρχει συγκεκριμένο γνωστικό αντικείμενο το οποίο υπηρετούμε? Βεβαίως. Τα εικαστικά είναι το ομώνυμο μάθημα στο δημοτικό των εικαστικών τεχνών η απλά της τέχνης (art) όπως συνηθίζουμε να ταυτίζουμε τους δυο όρους. Η τέχνη χρησιμοποιεί κατά κύριο λόγο την οπτική μας αντιληψη, για την δημιουργια ενος έργου. Στην οπτική μας και όχι μόνο αντίληψη στηρίζονται λίγο έως πολύ όλα τα γνωστικά αντικείμενα.
Η τέχνη λοιπόν ως ανθρώπινη δραστηριότητα που βρίσκεται στη κορυφή της ωφελιμιστικής πυραμίδας, χρησιμοποιεί ένα πυκνό σύστημα συμβολισμών που ανανεώνεται διαρκώς ιστορικά, καθώς εμβαπτίζεται συνεχώς μέσα στις κοινωνικοοικονομικές σχέσεις που κι αυτές με τη σειρά τους διαρκώς μεταβάλλονται.
Αυτό λοιπόν το τόσο μεγάλο και ιδιαιτέρως πολυποίκιλο φαινόμενο στην ιστορία του ανθρωπίνου πολιτισμού,το πλησιάζουν οι μικροί μαθητές της προσχολικής και σχολικής ηλικίας πρώτα με πράξη και δράση κατόπιν με εικόνες και τέλος με πιο συμβολικό τρόπο.
Αυτός ο τρόπος άλλωστε είναι αντίστοιχος με την γνωστική ανάπτυξη του ατόμου (Jacomo Bruner)που ακολουθεί τρία στάδια α) πραξιακη αναπαράσταση (μάθηση με πραγματικά αντικείμενα), β)εικονιστική( μάθηση μεσώ εικόνων), γ)συμβολική αναπαράσταση (μάθηση μέσω συμβόλων).Ο Bruner επίσης υποστηρίζει ότι αυτά τα τρία στάδια συνυπάρχουν στο παιδί ανεξάρτητα από την ηλικία.Η διαφορα βρίσκεται στο βαθμό που χρησιμοποιείται το κάθε στάδιο σε κάθε ηλικία.
Το μάθημα των εικαστικών λοιπόν όσο διαφορετικό φαίνεται σε σχέση με τα υπόλοιπα τόσο όμοιο είναι σε ο,τι αφορά τις διάφορες σύγχρονες θεωρίες μάθησης.
Κι όπως θα δούμε αναλυτικά παρακάτω είναι τοποθετημένο καλύτερα απ' όλα τα μαθήματα στο κέντρο αυτών των θεωριών. Ειδικά στη θεωρία της ανακάλυψης της μάθησης ,στην οποία θα αναφερθώ.
ΕΙΚΑΣΤΙΚΟΣ
Συμφωνώντας με τον προηγούμενο συλλογισμό περί συνθετότητας του φαινόμενου της Τέχνης, “... το μάθημα των εικαστικών βρίσκεται ήδη σε όλα τα δημοτικά” θα έσπευδε να πει κάποιος.
“Ναι, μα δεν διδάσκεται” θα ήταν η απάντηση, δεν υπάρχει μάθηση γιατί χρησιμοποιείται ο διδακτικός αυτός χρόνος για τα άλλα αντικείμενα, η στην καλύτερη περίπτωση υπάρχει αμηχανία χειρισμών στο μαθημα.
Ο δάσκαλος-α δεν μπορεί να το διδάξει γιατί διδάσκει διαφορετικά ώστε να εξυπηρετήσει τους δικούς του μαθησιακούς στόχους.
Όταν όμως διδάσκεται από τον εικαστικό, αυτός ενισχύει την απόκλιση στο αποτέλεσμα της εργασίας, καθοδηγεί όσο γίνεται λιγότερο το μαθητή και ενισχύει όσο γίνεται περισσότερο τη λύση που θα σκεφτεί ο ίδιος ο μαθητής.
Όλα αυτά σε ότι αφορά τον εικαστικό δεν προκύπτουν από κάποια γνώση και μελέτη θεωριών μάθησης, αλλά από τον δικό του τρόπο δράσης -σαν απόφοιτος της σχολής καλών τεχνών-που είναι κι αυτός ανακαλυπτικός (αν βέβαια είναι ειλικρινής με τον εαυτό του).Έτσι ο μαθητής βιώνει με τον πιο φυσικό τρόπο και προχωρεί μέσα από τον πιο έγκυρο δρόμο που είναι ο ίδιος ο εικαστικός.
Πρώτο συμπέρασμα λοιπόν είναι ότι το μάθημα των εικαστικών πρέπει να γίνεται από εικαστικό.
ΑΡΧΕΣ ΜΑΘΗΣΗΣ
Ας δούμε τώρα το μαθησιακό τρόπο του εικαστικού σε μια διδακτική ώρα(πρωτοβάθμια εκ).
Τι κάνει δηλαδή ο εικαστικός που δεν μπορούν να το κάνουν οι υπόλοιποι .
Αυτός ακολουθεί αρχές που βρίσκονται μέσα στην θεωρία της ανακάλυψης.
1η αρχή
Όταν μια εργασία δεν προχωρά από το ένα στάδιο στο άλλο με συγκεκριμένες οδηγίες από τον εικαστικό, αλλά αφήνει στο μαθητή ΧΡΟΝΟ να βρει μόνος του λύση τότε δεν έχουμε την περίπτωση ενός τυπικού αποτελέσματος. Αλλά αποτελέσματος -ανακάλυψης και έτσι αρχίζει η είσοδος του στην διαδικασία της αυτομόρφωσης. Μαθαίνω πως να μαθαίνω.
2η αρχή
Ενίσχυση διαισθητικής σκέψης. Δεν προχωρά με προσεκτικά βήματα, αλλά με άλματα που βασίζονται σε μια γενική αντίληψη όλου του προβλήματος.
Ο μαθητής δεν θυμάται πολλές φορές πως αντιμετώπισε ένα θέμα. Δεν θυμάται ακόμα ή μπερδεύει τις εργασίες του με άλλες, αν δεν έχουν επάνω το όνομα του. Παρολο που είναι σημαντικά διαφορετικές.
Αυτό φανερώνει πως δίνει μικρή σημασία στο αποτέλεσμα η ακόμα και το ξεχνάει. Η ακόμα δεν θυμάται τα βήματα που ακολούθησε σε μια εργασία. Αν του ζητηθεί κάτι παρόμοιο το συλλαμβάνει σαν κάτι εντελώς νέο και το αντιμετωπίζει πάλι συνολικά. Αυτή η συμπεριφορά ενισχύεται από τον εικαστικό γιατί δίνει νέα αποτελέσματα σε χρησιμοποιημένες ιδέες (μήπως η αντιμετώπιση αυτή θυμίζει τις δικές μας καλλιτεχνικές πρακτικές;).
3η αρχή
Καλλιέργεια παραγωγικής σκέψης. Δημιουργια νέων οργανώσεων χωρίς επανάληψη γνωστών συνηθειών.
Μια λύση από το πουθενά.
Οι μικροί μαθητές α,β,γ τάξης δεν έχουν κανένα δισταγμό για να ξεκινήσουν μια εργασία. Ή ακόμα και να συνεχίσουν αν τους δοθεί κάποια αφετηρία ,ένα ερέθισμα. Εκείνοι που έχουν δισταγμούς και αβεβαιότητα λέγοντας “...δεν ξέρω τι να κάνω...” είναι κυρίως στις μεγάλες τάξεις. Παρ όλα αυτά εύκολα μπαίνει στο παιχνίδι λέγοντας του “...απλώς ξεκίνα μην σκέφτεσαι κάτι συγκεκριμένο ...τράβα μια γραμμή”.
4η αρχή
Δημιουργική φαντασία. Οι ασυνήθιστες ερωτήσεις των παιδιών,ας αντιμετωπιστούν με σεβασμό.(λέει η κοινή λογική)
Εμείς θα συμπληρώσουμε οτι τα ασυνήθιστα σχεέδια χρώματα και ερμηνείες που κάνουν τα παιδιά ο εικαστικός τα βρίσκει πολύ φυσιολογικά. Και μ' αυτό το τρόπο ενισχύει τη συμπεριφορά για δημιουργική φαντασια. Δημιουργική φαντασία που συνοδεύεται πολλές φόρες από την κίνηση του παιδιού και γι αυτό είναι και αυτή ανεκτή. Τα εικαστικά δέχονται τη κινητικότητα του μαθητή μέσα στην αίθουσα ως ένα τρόπο χαλάρωσης του σώματος και κατά συνέπεια αποτελεσματικότερης συγκέντρωσης στην εργασία.
5η αρχή
Η δυνατότητα του μαθητή να ανταπεξέλθει με επιτυχία είναι απαραίτητη προϋπόθεση στα εικαστικά.
Η επιτυχία αυτή δεν εξαρτάται από τη συγκατάβαση του εικαστικού στο αποτέλεσμα της εργασίας, αλλά από τον εσωτερικό μηχανισμό του μαθητή κατά την πορεία της άσκησης. Η εγκατάλειψη της εργασίας πριν το τέλος της φανερώνει ότι η αποτυχία δεν αφορά στο αποτέλεσμα και μόνο.
Ή αντίστροφα η επιτυχία μιας εργασίας βρίσκεται στη καλή σχέση μεταξύ μαθητή και έργου, ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα(για πολλούς λόγους η εργασία μπορεί να μη τελειώσει) όμως το συναίσθημα του μαθητή να είναι θετικό.
Δηλαδή το αποτέλεσμα είναι δεύτερος μαθησιακός στόχος.
6η αρχή
Συνεργατικότητα. Συνεργατική μάθηση ανάμεσα στους μαθητές.
Ο εικαστικός καθώς είναι βέβαιος για το επίπεδο δυσκολίας μιας εργασίας και μπορεί να υποθέσει ότι ένας αριθμός παιδιών θα προηγηθεί,τότε τους κάνει βοηθούς του. Σε μια σχέση 1:1( ένα παιδί βοηθά ένα άλλο) και τότε βρίσκει χρόνο να αφιερωθεί σ αυτούς που τον χρειάζονται περισσότερο.
Αυτές οι αρχές είναι ενεργές γιατί ο εικαστικός λειτουργεί ως εμψυχωτής (...μπορείς να το κάνεις είναι εύκολο),διευκολυντής (παροχη υλικών) και καθοδηγητής (...πως σου φαίνεται αυτό;...θέλεις να δοκιμάσεις κάτι άλλο;)
ΧΡΟΝΟΣ και ΧΩΡΟΣ
Εκτός από τον παράγοντα του εικαστικού για να μπορέσουν οι παραπάνω αρχές να είναι ζωντανές χρειάζονται 2 εργαλεία ακόμα. α) Χρόνος β) Χώρος.
Να ξεκινήσουμε από το χρόνο.
Χρειαζόμαστε χρόνο όχι για τον εικαστικό(προετοιμασία κλίματος) αλλά για τον μαθητή. Χρόνο εργασίας για να μπορέσει να φτάσει μόνος του(όσο γίνεται) σε λύσεις.
Η έλλειψη χρόνου γενικά στο σχολείο κάνει τους μαθητές ανυπόμονους και νευρικούς, βιαστικούς και επιπόλαιους.
Αυτό το γενικό σχολικό χαρακτηριστικό το μάθημα των εικαστικών προσπαθεί να το ανατρέψει.
Δίνει όλο το χρόνο της διδακτικής ώρας για προσωπική εργασία και προσπαθεί να πείσει το μαθητή να πάει όσο πιο αργά γίνεται,έτσι ώστε να αναδείξει τα προσωπικά του στοιχεία με τη δική του λύση.
Όμως ο χρόνος δεν είναι ποτέ αρκετός. Γι αυτό η εργασία μπορεί να συνεχιστεί σε επόμενο μάθημα ή μια καλή ιδέα είναι τα 2 μονοωρα να αποτελέσουν 1 συνεχές δίωρο στο δημοτικό(εφαρμόζεται).
Και στις μεγάλες τάξεις 2ωρο ανά 15θημερο (εφαρμόζεται μερικώς γιατί δεν βγαίνει το σχολικό πρόγραμμα).
Το επόμενο εργαλείο με του οποίου την έλλειψη δεν μπορεί να υπάρξει πράξη και δράση είναι ο ΧΩΡΟΣ.
Στην συντριπτική πλειοψηφία των σχολείων δεν υπάρχουν ειδικά διαμορφωμένοι χώροι ως εικαστικά εργαστήρια.
Τι γίνεται λοιπόν στις αίθουσες;Μπορούμε να κάνουμε κάτι;
Ναι,μπορούμε.
Να τις αποφεύγουμε όσο μπορούμε. Να εκμεταλλευόμαστε τις ευχάριστες εξωτερικές συνθήκες για να δουλέψουμε έξω. Να επιλέξουμε τέτοιες εργασίες ώστε να επιβάλλεται η παρουσία μας έξω. Να χρησιμοποιήσουμε υποδομές που υπάρχουν στην αυλή π.χ.σκαμματα,για εργασίες με άμμο και άλλα υλικά.
ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ
Ωραία όλα αυτά,αλλά μπορούν να γίνουν μόνο στα εικαστικά γιατί δεν έχουν διδακτέα ύλη. Και κυρίως στην έκτη τάξη,οι εικαστικοί δεν έχουν καμιά αγωνία με ποιες γνώσεις θα πάνε οι μαθητές στο γυμνάσιο. Γι αυτό τα εικαστικά είναι η χαρά του παιδιού.(αυτή τη κριτική την έχουμε ακούσει όλοι μας τουλάχιστον μια φορά).
Ναι, διδακτέα ύλη οτι πρέπει να τελειώσουμε συγκεκριμένα τεύχη, δεν υπάρχει. Αλλά διδακτέα υπό την έννοια οτι πρέπει να γνωρίσουν να βιώσουν και να αναπτύξουν γνώσεις και να κατακτήσουν στόχους ο καθένας σύμφωνα με τις δυνατότητες τους,υπάρχει.
Όμως σ αυτή τη κριτική οι συνάδελφοι άλλων ειδικοτήτων καταλήγουν (ας πούμε) κατά λάθος;Όχι, κινούνται από την ώθηση στενών κοινωνικών αντιλήψεων και στερεότυπων ιδεών. Από την τρέχουσα κυρίαρχη ισχύ εξαιρετικά ωφελιμιστικών ιδεών και παραβλέπουν μια ολιστική και ισορροπημένη ανάπτυξη του νέου παιδιού. Και παραβλέπουν τις ιδιαίτερες κλίσεις και ενδιαφέροντα και τους ωθούν όλους σε ένα μόνο δρόμο στενής και αμφίβολης οικονομικής -κοινωνικής “επιτυχίας” θυσιάζοντας προσωπικές ικανότητες και δεξιότητες.
Θέση που αντανακλά την αντίθεση διάφορων θεωριών μάθησης και πολιτικών που είναι υπεύθυνες για την εφαρμογή τους.
Πολιτικές στενές που δεν λαμβάνουν υπ όψιν αναπτυξιακούς γνωστικούς παράγοντες ώστε οι πολίτες να είναι χρήσιμοι με την ενεργητικότητά τους, αλλά να πειθαναγκάζονται σε συγκεκριμένες στάσεις και ρόλους.
Και είναι η χαρά του παιδιού λένε γιατί ο μαθητής δεν πιέζεται.Ούτε αυτό είναι αληθινό. Στο μάθημα των εικαστικών καθώς κάθε εργασία είναι και ένας προσωπικός στόχος,είμαστε συνέχεια μάρτυρες αυτής της προσπάθειας που καταβάλλει κάθε μαθητής. Από τη δυσκολία του να χρησιμοποιήσει τον χάρακα έως το σκίσιμο του χαρτιού κατά το σβήσιμο του λάθους που θεωρεί οτι έκανε. Από τη δυσκολία του να αφήσει στην άκρη τον αγαπημένο μαρκαδόρο γιατί έπαψε να γράφει, έως τη άρνηση του να αποδεχθεί οτι κάποιος άλλος συγκεντρώνει το ενδιαφέρον των συμμαθητών του.
Μέσα όμως από αυτές τις δυσκολίες παρ όλα αυτά χαίρεται, γιατί φτάνει και αυτός σε αποτέλεσμα,φτάνει στο τέλος που αυτός επέλεξε, και γίνεται η εργασία του το ίδιο αποδεκτή όπως όλες οι άλλες.
Πώς όμως να εξηγηθούν όλα αυτά στα πλαίσια ενός καχύποπτου συντεχνιακού περιβάλλοντος όπου ο ένας θεωρεί οτι ο άλλος του παίρνει ώρες εργασίας; Στα πλαίσια ενός σχολείου που ταλαιπωρείται από τη ενδοσχολική βία,το συνωστισμό των μαθητών,το σκουπίδι που κυριαρχεί ,και τον διαρκώς σε ψυχολογική κόπωση εκπαιδευτικό;
Η ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ
Η μετάβαση των μαθητών από το δημοτικό σχολείο στο γυμνάσιο συνοδεύεται από ένα πλήθος αλλαγών οι οποίες απαιτούν από το μαθητή ετοιμότητα προσαρμογής. Το παιδί καλείται να εργαστεί σε ένα νέο χώρο του οποίου η λειτουργία διέπεται από ένα διαφορετικό σύνολο νόμων και κανονισμών και να συνεργαστεί με μια νέα ομάδα παιδιών και εκπαιδευτικών. Οι διαφορές στην οργάνωση του προγράμματος και οι αυξημένες απαιτήσεις δημιουργούν συχνά συνθήκες ψυχολογικής πίεσης με επιπτώσεις στη γνωστική διαδικασία με αποτέλεσμα πολλές φορές ο μαθητής να είναι “παρών-απών”.
Σε αυτή τη πορεία τα εικαστικά αποτελούν μια μαθησιακή σταθερά ένα περιβάλλον γνωστό για την ψυχολογία του μαθητή. Στο δημοτικό και γυμνάσιο ο εικαστικός δουλεύει με τις ίδιες αρχές.(αρχές της ανακαλυπτικης μεθόδου ).Αυτό που διαφοροποιείται είναι το είδος και ο τύπος των ασκήσεων. Ενώ στο δημοτικό έχει περισσότερες πράξεις-δρασεις στο γυμνάσιο δίνονται και ασκήσεις συμβολιστικου χαρακτήρα καθώς εμπλέκεται περισσότερο η ιστορία της τέχνης -με κριτήριο διάκρισης των μορφών της το χρόνο- αλλά και η διάκριση της τέχνης με γεωγραφικά χαρακτηριστικα. Δυτικη τέχνη ,ανατολική τέχνη ,αφρικάνικη τέχνη κ.α.
Στο γυμνάσιο ο εικαστικός στηρίζεται στη γνώση και εμπειρία του μαθητή που έχει διδαχθεί το μάθημα από εικαστικό. Ασχέτως αν ένας μαθητής έκανε διαφορετικές εργασίες από άλλον. Άλλωστε ο πυρήνας της γνώσης τους από το δημοτικό είναι οτι ο κάθε ένας κάνει τη δική του εργασία.
“Διαφορετικά παιδιά διαφορετικές λύσεις στο ίδιο θέμα” είναι το μότο στο δημοτικό και γυμνάσιο
Έχουν δυσκολίες όμως να μπουν σ αυτό το πνεύμα, μαθητές που δεν δούλεψαν σε συνεργασία με εικαστικό στο δημοτικό. Μαθητές που είχαν γνωρίσει ένα τρόπο μάθησης (αυτόν του ενός αποτελέσματος της μιας λύσης του ενός νοήματος).Μάθηση που εξυπηρετεί τη σύγκλιση της γνώσης.
”Όλοι πρέπει να μάθουμε να ίδια ,και δυστυχώς με τον ίδιο τρόπο”.
Όμως ο εικαστικός ενισχύοντας και καλλιεργώντας τον παραγωγικό τρόπο σκέψης αυτών των μαθητών τους βοηθάει να φτάσουν κι αυτοί σε προσωπικές λυσεις. Βλεπουμε ανάγλυφα λοιπόν πως ο τρόπος διδασκαλίας παραμένει ο ίδιος και φέρνει το δημοτικό μέσα στο γυμνάσιο.
Κάποιος μπορεί να πει “για στάσου, σήμερα οι ξένες γλώσσες αλλά και η γυμναστική και η μουσική διδάσκονται από τον ίδιο κλάδο και ενισχύουν επίσης και αυτοί ,την συνέχεια που χρειάζεται μεταξύ δημοτικού-γυμνασίου.
Ασφαλώς δεν είμαστε οι μόνοι. Όμως διαφέρουμε στις μεθόδους διδασκαλίας. Και αυτό μας το αναγνωρίζουν πλέον όλοι οι κλάδοι.
Και ενώ τα εικαστικά λειτουργούν (όταν διδάσκονται από εικαστικό) ως συνδετικός παράγοντας και μοχλός ώστε να βρεθεί το δημοτικό μέσα στο γυμνάσιο, άλλα μαθήματα δεν τα καταφέρνουν.
Παρ όλη την εξωτερική τους ομοιότητα στα αντικείμενα, αλλά και την ύπαρξη της “διδακτέας ύλης” υπάρχει εσωτερική αντίθεση και ασυνέχεια. Και όχι απλά δεν βοηθούν αλλά είναι αυτά που έχουν εγκαταστήσει τη γνωστή ατάκα στο κοινωνικό περιβάλλον “...υπάρχει χάσμα μεταξύ δημοτικού και γυμνασίου”.
Οι δάσκαλοι από τη μια μεριά και οι καθηγητές από την άλλη (φιλόλογοι, μαθηματικοί ,φυσικοί κ.α.) με συγκρουόμενα συμφέροντα ( έτσι νομίζουν) δεν βοηθούν το ομαλό πέρασμα από τη μια βαθμίδα στην άλλη.
Το 1999 δημιουργήθηκαν μεικτές ομάδες (δασκάλων-καθηγητων) όπου συζητήθηκε η διδακτέα ύλη και μελετήθηκαν τα βιβλία που χρησιμοποιούνται σε κάθε μάθημα,σε μια προσπάθεια γεφύρωσης του χασματος. Κατεληξαν στο συμπέρασμα οτι καμμια ουσιαστική σχέση δεν έχει η ΣΤ' δημοτικού με την Α' γυμνασίου: ούτε στον τρόπο που διδάσκονται τα μαθήματα ούτε στον τρόπο που είναι γραμμένα τα βιβλία ,ούτε στην διδακτέα ύλη που διδάσκονται τα παιδια. Εγιναν εισηγήσεις για ανανέωση όλων αυτών, και από τότε εχουν περασει 16 χρονια.
ΤΕΛΙΚΟ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
Όλα αυτά λοιπόν επιβάλλουν την διδασκαλία του μαθήματος μόνο από εικαστικό στην πρωινή ζώνη κάθε σχολείου (και ολιγοθεσιου ακόμα, όπου έχουμε συγχωνεύσεις τάξεων). Τουλάχιστον 2 συνεχείς ώρες την εβδομάδα σε όλες τις τάξεις.
Ο εικαστικός είναι αυτός που μπορεί να επιβεβαιώσει και να στηρίξει επαρκώς τη λειτουργία του μαθήματος της τέχνης. Και μόνο τότε αναδύεται η ανάγκη για τη συνέχιση της διδασκαλίας σε όλες τις βαθμίδες της εκπαιδευσης. Τότε επιτυγχάνεται η αναγκαιότητα της συνέχειας μεταξύ πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας.
Το μάθημα της Τέχνης που σαν άλλος αντίχειρας έχει την ευκινησία και συνομιλεί με όλα τα γνωστικά αντικείμενα, δεν βρήκε τη θέση που του ταιριάζει στο ελληνικό σχολείο.
25/3/2015
ΤΟΛΗΣ ΝΙΚΟΣ
ΓΛΥΠΤΗΣ-ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ