ΗΜΕΡΙΔΑ ΕΕΤΕ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΤΕΧΝΗΣ
ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 15/12/2018
Θέμα ημερίδας : Καλλιτεχνικά υλικα : ιδιότητες,αντοχές,πρόληψη, τοξικότητα.
ΤΟ ΣΚΥΡΟΔΕΜΑ ΩΣ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΟ ΥΛΙΚΟ
Ευχαριστώ το ΕΕΤΕ για την ευκαιρία που μου δίνει για αυτήν την παρέμβαση- εισήγηση .Για να εξηγήσω την χρονική ασυμμετρία έναντι των άλλων εισηγήσεων, είχε ηδη κλείσει ο κατάλογος όταν ζήτησα να συμμετάσχω, ετσι ο χρόνος μου θα είναι περιορισμένος.
Η διατυπωση «το σκυρόδεμα ως καλλιτεχνικό υλικο» είναι λάθος. Ενα λάθος το οποίο ήταν απαραίτητο για να φανεί μια κάποια σχέση με την ημερίδα αφού το κεντρικό θέμα είναι τα καλλιτεχνικά υλικα, αντοχές, ιδιότητες, πρόληψη,ασφάλεια,τοξικοτητα.Μια διεύρυνση που θα περιλάμβανε το σκυρόδεμα θα φαινόταν ενδιαφέρουσα και καινοτομική.Το πρόβλημα στη διατύπωση του θέματος το διαπιστώνει κάποιος όταν διαβάσει τη περίληψη που κατέθεσα.Και σπεύδω να αναδιατυπωσω «Το σκυρόδεμα ως ενδιάμεσος παράγοντας πραγμάτωσης των προθέσεων μου».
Ο όρος «καλλιτεχνικά υλικα» χρησιμοποιείται καταχρηστικά. Δεν υπάρχουν ειδικά υλικα για καλλιτεχνικά έργα. Γιατί όμως έχει επικρατήσει; Θα μπορούσα να πω ,πως όταν με κάποιο υλικο έχουμε την εμφάνιση ενός έργου τέχνης τότε η «κοινή αντίληψη» τοποθετεί αυτό το υλικο σε μια δεξαμενή, ετσι ώστε να αντλεί απ αυτήν ο κάθε εκκολαπτόμενος. Δεξαμενη υλικών από την οποία κάθε υποψήφιος καλλιτέχνης αλλα και κάθε ερασιτέχνης πιστεύει πως αν χρησιμοποιήσει κάποιο απ αυτά θα κάνει καλλιτεχνικό έργο.
Πάνω σ αυτήν την παρεξηγημένη θεση στηρίζεται ακόμα και η διδασκαλία στις σχολές καλών τεχνών. Η δομική τους οργάνωση με την ταξινόμηση των εργαστηρίων σύμφωνα με τα υλικα που αυτά χρησιμοποιούν. Είτε πρόκειται για μάζες είτε για άυλα-ψηφιακά. Τα λεγόμενα «νέα μέσα». Γι αυτό και η παραίνεση προς τους φοιτητές συχνά είναι «δοκίμασε διαφορά υλικα».
Όμως η διαδικασία είναι ΑΝΑΣΤΡΟΦΗ.
Τα «υλικα» με τα οποία δουλεύει ο κάθε καλλιτέχνης είναι ΜΗ ορατά. Τα όνειρα, οι προσδοκίες, οι αμφιβολίες του,οι φόβοι, η ποιότητα των σχέσεων με τον εαυτό του και τον κοινωνικό χώρο, οι μνήμες του, προσωπικές και συλλογικές. Η σχέση του με την κοινωνική και πολιτική ιστορία, την επιστήμη, προσδιορίζουν το έργο του και όλα τα υπόλοιπα αφορούν την πραγμάτωση είτε είναι «Μάζα» είτε «Νέο μέσο».
Η γεφύρωση της σκέψης του καλλιτέχνη με τον κόσμο και με τον εαυτό του,ο φορέας, το «δίαμεσο» αυτό μπορεί να ποικίλει ετσι ώστε να εξυπηρετήσει καλύτερα το προς μετάσχηματισμό άυλο βιολογικό υλικο του καλλιτέχνη.
Αυτη η υλικοποίηση στο χώρο των εικαστικων ταύτιζεται όχι απλά με τη χρήση των μαζών, αλλά με τον ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟ ΤΡΟΠΟ χρήσης κατά αντιστοιχία της λογοτεχνίας και ποίησης που χρησιμοποιούν την «κοινή γλώσσα» με άλλη δομή και οργάνωση με άλλον τρόπο δηλαδή.
Αυτός ο ΑΛΛΟΣ ΤΡΟΠΟΣ είναι και το κυρίως ζητημα της παρέμβασης-εισηγησης μου.
Σε αντίθεση με το κεντρικό θέμα που χρησιμοποιεί τον όρο «καλλιτεχνικά υλικα» η παρέμβαση μου υπογράμμιζει τη σημασία του ΤΡΟΠΟΥ και όχι του υλικού.
Ο ΑΛΛΟΣ ΤΡΟΠΟΣ ΕΙΝΑΙ Ο ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΣ ΤΡΟΠΟΣ
Τον οποίο πρέπει κάθε φορέας κάθε διαμεσο να εξυπηρετει ώστε να προκύψει η επιθυμητή γεφυροποιηση με τον θεατή. Αυτη η σχέση δεν είναι υποτελική και αναξιοπρεπής των μαζών που θα χρησιμοποιηθούν. Είναι σχέση αγαπητική και σεβασμού. Κατ αντιστοιχία του σκηνοθέτη και των ηθοποιών για να γίνει πιο κατανοητό.
Ο ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΣ ΤΡΟΠΟΣ είναι αυτονόητος και αυταπόδεικτος στην παιδική ηλικία, τους μαθητές των μικρών τάξεων του δημοτικου έως β δημοτικου. Αντιστέκονται και χρησιμοποιούν ακόμα και το κοινό μολύβι με εξαιρετικά διαφορετικό τρόπο.Όμως κάμπτονται στην διάρκεια των σπουδών τους. Η εκπαιδευτική διαδικασία θριαμβεύει ,οι ενήλικες σχολικοί δάσκαλοι κυριαρχούν, και στις μεγάλες τάξεις οι μαθητές γεμάτοι ανασφάλεια ρωτάνε συνέχεια «πως να κάνω αυτό, και πως να κάνω εκείνο;».
Ο προσωπικός τρόπος αντικαθίσταται με τακτικές που βασίζονται σε ΤΕΧΝΙΚΕΣ και μόνο. Το παραγόμενο έργο εχει προκαθορισμενο αποτέλεσμα και επαναλαμβάνεται συνεχώς.Ακομα, δεν αναγνωρίζεται η προέλευση της εργασίας. Ποιος έκανε τι.
Χρησιμοποιω το παράδειγμα του σχολειου γιατί το παρατηρώ 20 χρόνια .
Η αντίθεση μεταξύ των δυο αυτών ομάδων είναι κραυγαλέα. Δεν προστατεύεται η ιδιαιτερότητα και η διαφορετικότητα. Η εκπαίδευση μέσα από μηχανιστικούς τρόπους διδασκαλίας, συγκεκριμένων τεχνικών προσέγγισης, πρωτόκολλα δηλαδή και «αλγόριθμοι» εκπαίδευσης δημιουργούν μια μαθητική περσόνα με κατευθυνόμενες ανησυχίες στο όνομα της «καλλιέργειας» της προσωπικότητας. Αυτοί που πρέπει να διδαχθούν, διδάσκουν.
Στη δίκη μας περίπτωση, στο χώρο των «καλλιτεχνών», τα πράγματα είναι ίδια. Υπήρξαμε παιδιά και μαθητές των συντεταγμένων σχολείων και αργότερα φοιτητές σχολών ακαδημαικης επαγγελματικής σκέψης. Χάθηκε ο προσωπικός τρόπος και αντικαταστάθηκε με τεχνικές αξιόπιστων αποτελεσμάτων. Η εξάρτηση από τους δασκάλους των εργαστηρίων στις σχολές κατ αντιστοιχία με τους δασκάλους των τάξεων είναι ολοκληρωτική. Χρειάζονται χρόνια μετά την αποφοίτηση για την απεξάρτηση -αν και εφόσον γίνει.
Στην δίκη μου περίπτωση,το υλικο του σκυροδέματος χρειάστηκε να υπηρετήσει τη φόρμα και το απαιτητό μέγεθος.Οι γνώσεις μου για το σκυρόδεμα υπήρχαν από παλιά προτού ακόμα μπω στη σχολή λόγω επαγγελματικής εμπειριας. Όμως δεν το χρησιμοποίησα τα πρώτα χρόνια γιατί δεν μπορούσε να ικανοποιήσει τις φόρμες μου, η εξέλιξη των οποίων είχε προηγηθεί και χρησιμοποιούσα το βαμβάκι ,τον συγκολλημενο και χυτό μπρούντζο, συγκολλημενο σιδήρο και ατσάλι για να φτιάξω τις -χυτής αντίληψης -φόρμες μου.
Σ αυτήν την πορεία της αυτό-συνείδησης πρωτίστως καθώς απαλλασομουν από τις εξαρτήσεις μου κατάφερα να χρησιμοποιησω το σκυρόδεμα με ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ ΤΡΟΠΟ.
Παρ όλο που είχα γενικές γνώσεις και γνώριζα πως έχει χρησιμοποιηθεί και από άλλους εμένα ασυγκίνητος. Ποτέ δεν ξεκίνησα από τα υλικα. Άλλωστε είναι χιλιάδες. Πάντα έβαζα φίλτρα στην αναζήτησή μου και αυτά ήταν και είναι οι φόρμες μου που εικονοποιουν τα υλικα μου μέσω των διαφόρων μαζών στη πορεία μου ως εδώ.
Ποτέ δεν ενδιαφέρθηκα να μάθω κάτι ειδικό είτε για το σκυρόδεμα είτε για τα μέταλλα είτε για το βαμβάκι από άλλους καλλιτέχνες γιατί είχα και έχω την βαθιά πεποίθηση ότι μόνο εγώ μπορώ να βοηθήσω τον εαυτό μου. Άρα ή θα γίνει με προσωπικό τρόπο το αποτέλεσμα η δεν θα γίνει καθόλου. Όπως άλλωστε ο σχεδιασμός και η υλοποίηση ενός ταξιδιού αναψυχης. Το μεγαλύτερο λάθος είναι να ρωτηθεί κάποιος άλλος,κάποιος τρίτος, για το δικό μας προορισμό.
Αδιαφορώντας λοιπόν για αλλων καλλιτεχνων προορισμούς αυτό που εκανα και κάνω προς το παρών είναι να εξυπηρετώ με μάζες τις φόρμες που θέλω.Η δημιουργία παλλομενων επιφανειών από σκυρόδεμα παραπέμπει σε αλλά υλικα γιατί δεν έχουμε την αισθητική εμπειρία αυτού του υλικού με αυτόν τον τρόπο.
Σ αυτή μου την εργασία οι κλασικοί κανόνες του σκυροδέματος αλλά και οι παραδοσιακές τεχνικές δεν ισχύουν ώστε να κάνω αναφορά σ αυτές. Και τις συνακόλουθες τους ιδιότητες για την πρόληψη και την ασφαλεια. Άλλωστε θα ήμουν ανακόλουθος με την προηγούμενη θέση μου -την θυμίζω - ότι πρέπει να βρει ο καθένας τον ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ ΤΟΥ ΤΡΟΠΟ. Δεν έχει νόημα για κάποιον καλλλιτεχνη τι επινοεί κάποιος άλλος παρα μόνο ο εαυτός του σ αυτό το ταξίδι.
Ειναι ιδεολογική η αφετηρία ότι: « ο καθένας πρέπει να φέρει τα πράγματα στα μέτρα του και να εργαστεί κατ αυτόν τον τρόπο».Προσωπικο τρόπο που προϋποθέτει πρώτα από όλα ειλικρίνεια με τον εαυτό του. Κατά ποσό δηλαδή η εργασία στηρίζεται σε εσωτερική αναγκαιότητα και ιδεολογικό διαλογισμό και όχι σε ερανισμούς, δάνεια και ευθείες αναφορές σε εξωτερικές πηγές.
Ειλικρίνεια που είναι η βασική προϋπόθεση για να χειριστούμε άοκνα και με ψυχικό σθένος τις ενδιάμεσες μάζες ώστε αυτές να συνομιλήσουν μαζί μας και να μετουσιώσουν το εσωτερικό μας υλικο, και να το επικοινωνήσουν με τον θεατή.
Σ αυτή τη θεώρηση συμβατικοί χειρισμοί του τύπου: «τι κάνει ο άλλος»η «πως γίνεται αυτό; » ή «πως να κάνω εκείνο» δεν χωρανε.
Όλα πρέπει να ανακαλυφθούν από την αρχή.
Όπως το βάδισμα του νηπίου ας πούμε.Το ότι έχει περπατήσει ο Άνθρωπος δεν σημαίνει απολύτως τίποτα. Το νήπιο πρέπει να το κάνει εκ νέου και να είναι βιωματικός.
Και τότε, η περπατησιά του θα γίνει προσωπική, αβίαστη, δεν θα μοιάζει με κανενός άλλου και θα γίνει πραγματικά το μέσον για τη σωματικότητα της έκφρασης του.
Ευχαριστώ πολύ
Θα ακολουθήσει η προβολή 20 φωτογραφιών που δείχνουν την πορεία μέσα στο χρόνο της εξέλιξης της ΦΟΡΜΑΣ και την διαφορετικότητα των μαζών .Γυψος, βαμβακι ,μέταλλα, σκυρόδεμα με χρονική απόσταση του πρώτου από το τελευταίο περίπου 30 χρόνια.